حس مینیماژ

حس

اثر عدنیه شبلی

ترجمه‌ی آسیه شهبازی

«حس» رمانی شعرگون و پر از احساس است که مخاطب را به عمق وجود دختری بی‌نام و درک او از کشوری درگیر جنگ می‌برد؛ دختری که چون بی‌نام است می‌توان او را تمام زنان و دختران سرزمین‌های درگیر جنگ دانست و شاید حتی خود سرزمین.

درباره‌ی داستان:

حس با نام اصلی «مساس» در سال ۲۰۰۱ به چاپ رسیده و با ترجمه‌ی انگلیسی‌اش در سال ۲۰۱۰ از اقبال عمومی و هنری برخوردار شده است. حس، در همان سال انتشار، برنده‌ی جایزه‌ی نویسندگان جوان مؤسسه‌ی عبدالمحسن القطان شد.

حس، روایتی است از دریچه‌ی چشم دختربچه‌ای فلسطینی از اتفاقات روزمره‌ی آن کشور که شامل حوادث سال ۱۹۸۲ و کشتار صبرا و شتیلا هم می‌شود. شبلی در این روایت پرصدا و تصویر، خواننده را سایه‌وار با دختر همراه می‌کند تا در خلال اتفاقات جاری کشورش مفاهیم موردتوجه خود، واقعیات سیاسی و اجتماعی دنیای عرب، را به او بنمایاند. شخصیت اصلی داستان که مانند دیگر شخصیت‌ها نامی ندارد و دختر نامیده می‌شود، در گذر از کودکی به بزرگ‌سالی تمام اتفاقات روزمره و غیر آن را در خانه، مدرسه و اجتماع در سکوت به تماشا می‌نشیند و با مفاهیمی چون عشق، مرگ، غم، ادبیات، خشونت، خیانت، بی‌وفایی، غربت و زوال دست‌وپنجه نرم می‌کند.

داستان در پنج فصل رنگ‌ها، سکوت، حرکت، زبان و دیوار، که نمایانگر حواس پنجگانه‌ی آدمی‌اند، با ظرافت و قلمی شعرگونه گسترده می‌شود. هر فصل شامل شواهدی است که دختر از طریق آن‌ها دنیا را درک می‌کند، بی‌آنکه خود احساسی بروز دهد. شبلی احساسات را از دختر گرفته و تخیل را به او داده است تا خواننده هم همراه با او در صحنه‌ها و حوادث هرقدر می‌خواهد بماند و تعمق کند.

شبلی علاوه بر خنثی کردن احساسات، هیچ توالی‌ای برای اتفاقات و حوادث نمی‌دهد و باز هم خواننده را با استنباطش رها می‌کند. درک نظر شبلی درباره‌ی «وحشت بصری» که موضوع رساله‌ی دکتری‌اش هم هست، به فهم این موضوع کمک می‌کند. او عقیده دارد آنچه در فلسطین اتفاق می‌افتد به شکلی دیگر نمایانده و به تصویر کشیده می‌شود و آنچه شیون بعد از غم از دست دادن عزیزی است، به مدد رسانه و تصویر شکلی از جنگ‌طلبی خوانده می‌شود. پس شبلی احساسات و توالی اتفاقات را از متنش می‌گیرد و روایتش را می‌گسلد تا خواننده را به استنباط خود واگذارد.

آسیه شهبازی مترجم «حس» درباره‌ی این اثر نوشته است:

حس، خواننده را با نویسنده‌ای صاحب‌سبک و نکته‌دان مواجه می‌کند که قلمش هیچ شباهتی به قلم نویسندگان دیگر ندارد، به‌ویژه نویسندگانی از جامعه‌ای دست‌به‌گریبان جنگ و ظلم و بی‌ثباتی سیاسی. خواننده‌ای که از حس انتظار خواندن کتابی با محوریت تاریخ، هویت و اشغال دارد،  درست به اندازه‌ی خواننده‌ای که انتظار مواجهه با یک رمان را دارد سرخورده می‌شود . آنچه نوشته‌های شبلی را متمایز می‌کند این است که بدون هیاهو و نمادگرایی درباره‌ی کشوری پرنماد و هیاهو(یافته) می‌نویسد، روایت‌ها را غیرروایی می‌کند و ساختار داستان‌نویسی سنتی مرسوم را می‌شکند. حس در سکوت، جهان‌بینی پاره‌پاره‌شده‌ی راوی کم‌سن‌وسالی را نشان می‌دهد که در آغاز راه درک جهان است و از لمس رنگ‌ها و یافتن رنگین‌کمان تا درک احساسات درونی‌تر انسانی مانند غم و غربت می‌رود. تاریخ وحشت غالب بر کشورش را در خلال رشد همین راوی می‌نویسد که همچون کشورش بلوغ را نه با زوال معصومیت که با رشد تنهایی و غربتش می‌یابد.

درباره‌ی نویسنده:

عدنیه شبلی، نویسنده‌ی فلسطینی، در سال ۱۹۷۴ به دنیا آمد. فعالیتش در حوزه‌ی هنر و ادبیات است و تا کنون چندین نمایشنامه، داستان کوتاه و رمان از او به چاپ رسیده که برخی از آن‌ها به زبان‌های دیگر ترجمه شده است. علاوه بر کتاب، در مجلات و فصلنامه‌های ادبی و هنری مقالات بی‌شماری نوشته که بخش عمده‌ی آن‌ها به فراخور رشته‌ی تحصیلی‌اش ـ مطالعات فرهنگ و رسانه (از دانشگاه غرب لندن در مقطع دکتری) ـ در حوزه‌ی فعالیت‌های بصری است.

شبلی هم‌زمان با نویسندگی، از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۹ استاد مکتب تئوری‌های نقد و مطالعات فرهنگ دانشگاه ناتینگهام و در سال ۲۰۰۸ استاد مهمان «مدرسه‌ی عالی مطالعات علوم اجتماعی»  پاریس بوده است. از سال ۲۰۱۳ نیز استاد مدعو گروه مطالعات و فرهنگ دانشگاه بیرزیت  فلسطین است. او همچنین عضو مرکز تحقیقات علوم اجتماعی برلین و گروه «بیروت ۳۹» است که ۳۹ نویسنده‌ی عرب زیر ۴۰ سال آن را تشکیل داده‌اند.